Warunki naturalne

Położenie i przeszłość geologiczna Finlandii

Finlandia jest jednym z najbardziej wysuniętych ku północy państw na świecie. Część kraju leży za kołem podbiegunowym północnym. W dniu przesilenia letniego, ok. 22 czerwca słońce świeci tu całą dobę. Finlandia ma granicę lądową od północy ze Szwecją i Norwegią, a od wschodu z Rosją. Na południu dochodzi do Zatoki Fińskiej, a na zachodzie do Zatoki Botnickiej. Rozciąga się między 59⁰30'N (wyspa Bogskar Foglo w Zatoce Fińskiej), a 70⁰06'N (okolice Utsjoki w Laponii) oraz 19⁰07'E (Market w Archipelagu Wysp Alandzkich) a 31⁰35'E (jezioro Virma w Karelii).
Większość terytorium leży w obrębie prekambryjskiej tarczy bałtyckiej, zbudowanej ze skał krystalicznych. Stanowi ona najstarszą geologicznie część Europy. Podczas orogenezy alpejskiej ruchy wielkopromienne zaznaczały się głównie w sfałdowanych wcześniej Górach Skandynawskich i na ich obrzeżu. Na pozostałym obszarze Finlandii powstały jedynie niewielkie wysoczyzny wododziałowe, jak np. Maanselka na pn. i pn.- wsch. oraz Suomenselka w części środkowej. W pleistocenie cała cała powierzchnia kraju pokryta była lądolodem. Współczesna rzeźba Finlandii pochodzi gł. z okresu ostatniego zlodowacenia. Tylko miejscami pozostały starsze elementy, związane z poprzednimi glacjałami i inerglacjałami. Do dzisiaj zachował się m. in. podwójny ciąg moren czołowych Salpausselka, łukiem ograniczający od południa Pojezierze Fińskie.

Rzeźba terenu i krajobraz

Rzeźba terenu jest urozmaicona, chociaż wysokość bezwzględna tylko w niewielu miejscach przekracza 300 m n.p.m. Wyżyny występują głównie na północy kraju, tam też przechodzą w góry Skandynawskie (najwyższy szczyt w Finlandii osiąga 1328 m n.p.m.). O młodości krajobrazu świadczy mnogość jezior. Finlandia zwana jest Krajem Tysiąca Jezior, ale w rzeczywistości jest ich tu znacznie więcej- około 66 tysięcy, z których większość łączy zawiły system rzek i kanałów. Wody wewnętrzne zajmują niemal 10% powierzchni kraju. Największe jezioro, Saimaa, ma powierzchnię 1700 km², piętnastokrotnie większą niż Śniardwy.

Do większych jezior należą też: Paijanne (1090 km2) oraz Inari (1050 km2). Rzeki fińskie są bardzo krótkie, ale zasobne w wodę, z licznymi progami i wodospadami (najwyższy- I18, 5 m wys. ) Ok. 90% terytorium Finlandii znajduje się w zlewisku Morza Bałtyckiego. Pozostała część kraju należą do zlewiska Morza Arktycznego z Morzem Norweskim i Morzem Barentsa oraz Morza Białego. Najdłuższymi rzekami są: Kemi (600 km), Vuoksi (ok. 5550 km), Kala (ponad 500 km), Tornio (408 km), Kokemaen (395 km) oraz Oulu (320 km). Największe dorzecze posiada Vuoksi.

Charakterystycznym elementem krajobrazu są także bagna i torfowiska, od których pochodzi fińska nazwa państwa- Suomi, co oznacza "bagienny kraj". Elementem dopełniającym wizerunek kraju są piękne lasy, pokrywające niemal 70% jej obszaru (najwyższy udział powierzchni leśnej w Europie).

Gleby i roślinność

Gleby rozwinęły się gł. na osadach pleistoceńskich i holoceńskich. Są mało urodzajne, a w uprawie dodatkowo przeszkadzają tkwiące w podłożu liczne głazy narzutowe. Przeważają bielicowe, które ze względu na nadmierne nasycenie wodą w okresie wiosennym spływają, ulegając erozji. Obszary torfowiskowe pokrywają gleby torfowe. Najżyźniejsze gleby wykształciły się na wybrzeżach zatok Fińskiej i Botnickiej, ale zajmują one zaledwie 3% powierzchni kraju. Znaczną część powierzchni Finlandii porastają lasy iglaste ze świerkiem i sosną (tajga) oraz mieszane z brzozą. Na północ roślinność jest coraz bardziej uboga, stanowią ją karłowate zarośla brzozy omszonej i krzewinki oraz mchy, porosty, i nieliczne gatunki roślin zielonych (tundra).

Klimat

Finlandię od wpływów Oceanu Atlantyckiego oddziela Półwysep Skandynawski. Stąd też znajduje się ona pod większym wpływem kontynentalnych mas powietrza. Na terenach położonych za kołem podbiegunowym północnym klimat jest bardzo ostry, zimy mroźne, a temperatura wzrasta jedynie podczas krótkiego lata, trwającego w czasie dnia polarnego. Bardziej na południe na klimat łagodząco wpływa bliskość morza. Cieplejsze lata pozwalają na rozszerzenie terenów rolniczych dalej na północ niż w innych krajach skandynawskich. Od połowy listopada do kwietnia w całym kraju występuje pokrywa śnieżna, a na morzu pokrywa lodowa. Roczna suma opadów od ok. 600 mm na płd. do ok. 400 mm na płn., z czego 30- 40% stanowią opady śniegu.