Do końca wieku V p.n.e. Macedonia, górzyste państwo na brzegu Morza Egejskiego, graniczące z położona bardziej na południu Tesalią, odgrywało zaledwie marginalną rolę w historii Grecji. Królestwo macedonii założył około 640 roku p.n.e. PerdikkasI. Chociaż Perdikkas sam prawdopodobnie był Dorem, to Macedonie zamieszkiwała ludność pochodzenia mieszanego, składająca się z Ilirów, Greków i Traków. Plemienna struktura państwa sprawiła, że było one słabe, niestabilne i zagrożone częstymi napadami z sąsiedniej Tracji, a także innych sąsiadów pochodzenia niegreckiego. Przez pewien czas Macedonia była państwem lennym królów Persji, Dariusza i Kserksesa. Pierwsze kroki w kierunku centralizacji poczynił Archelaos (panował w latach 413-399 p.n.e.), który umocnił militarną infrastrukturę Macedonii, budując drogi, forty i bazy zaopatrzeniowe.
Aleksander III zwany również Macedońskim żył w latach 356 - 323 p.n.e. Królem macedońskim został dopiero w 336 roku p.n.e. Był wielkim i godnym następcą swego ojca Filipa II, warto też wspomnieć, że był wychowanekiem Arystotelesa, któremu to w pewnej mierze zawdzięcza swój geniusz wojenny.
Po śmierci ojca usunął pretendentów do tronu, władzę obejmował mając pełne poparcie armii i wodzów (przede wszystkim Antypatra). Podążał śladami ojca. Kontynuując jego politykę, odnowił przymierze z Grekami i jako hegemon Związku Korynckiego został wybrany na naczelnego wodza wyprawy przeciw Persom. Wiosną 334 roku p.n.e. wkroczył na czele 35-tysięcznej armii macedońsko-greckiej do Azji Mniejszej, odnosząc pierwsze zwycięstwo nad rzeką Granik, po przekroczeniu gór Taurus jesienią 333 roku p.n.e. rozbił siły Dariusza III Kodomanusa pod Issos. Kierując się na południe, podbił wiele miast fenickich (7-miesięczne oblężenie Tyru), bez walki zajął Egipt (zajęcie Egiptu było jedynie ). W 331 roku podążył dalej - do Mezopotamii. W bitwie między Arbelą i Gaugamelą rozbił ostatecznie armię perską i zajął Babilon, Suzę oraz Persepolis. Z Ekbatany, stolicy Medii, rozpuścił kontyngenty greckie do domu, traktując swe późniejsze zdobycze jako wyłącznie macedońskie.
Po śmierci Dariusza Kodomanusa, ogłosiwszy się jego następcą, przejął ceremoniał, zwyczaje perskie i wprowadził kult władcy. 329 - 327 zajął północno-wschodni Iran i wiosną 327 r. p.n.e. wyruszył na podbój Indii, gdzie opanował cały kraj w dolinie rzeki Indus, lecz wobec oporu żołnierzy macedońskich musiał ustąpić. W drodze powrotnej poniósł ogromne straty w ludziach. W czasie przygotowań do podboju Arabii i krajów zachodnich zmarł w Babilonie.
Aleksander był nie tylko genialnym taktykiem i strategiem, ale także świetnym administratorem i politykiem. W ciągu swych wypraw wojennych założył przy szlakach komunikacyjnych wiele do dziś istniejących miast (Aleksandria, Herat, Kandahar), które stały się również ośrodkami wojskowymi, ale też ważnymi miejscami kultury. Swój geniusz potwierdził, kiedy chcąc ożywić handl przeprowadził reformę systemu monetarnego. Wyprawy Aleksandra Wielkiego miały szczególne znaczenie dla nauki (zwłaszcza geografii) i kultury (hellenizm). Dzieło Aleksandra Wielkiego nie było jednak trwałe - po jego śmierci monarchię podzielili między siebie jego wodzowie (diadochowie).
Otoczony legendą wielkiego wodza i władcy, w starożytności i średniowieczu bohater licznych anegdot i fantastycznych powieści, rozpowszechnionych na muzułmańskim Wschodzie i w Europie (tak zwane aleksandreidy, zwłaszcza znana w wielu przekładach i wariantach Historia żywota Aleksandra Wielkiego).
W wyniku wyprawy Aleksandra Macedońskiego cywilizacja grecka rozszerzyła się na Azję Mniejszą, Bliski Wschód, Iran i Egipt. Niespodziewana śmierć króla wywołała natychmiast całą serię zbrojnych konfliktów na całym tym obszarze. Jako pierwsi wystąpili Grecy, wśród których śmierć Aleksandra rozbudziła nadzieje na odzyskanie niezależności. Koalicja miast greckich przystąpiła do działań zbrojnych przeciwko pozostawionemu w Macedonii namiestnikowi Antypatrowi (wojna lamijska 323-322). Gdy Antypater uzyskał solidarne wsparcie od innych wodzów Aleksandra (diadochowie), wojna zakończyła się klęską Greków w bitwie pod Krannon i przywróceniem macedońskiego protektoratu nad Grecją kontynentalną. Zaraz po stłumienie buntu Greków rozpoczęła się wieloletnia zbrojna rywalizacja o schedę po Aleksandrze między jego wodzami, w trakcie której ukształtowała się nowa mapa polityczna wschodniego śródziemnomorza. W 321 został zamordowany najważniejszy sukcesor Aleksandra Perdikkas. W myśl zawartego w tymże roku układu w Triparadejsos, którego założeniem było utrzymanie jedności imperium, najważniejszą postacią w państwie został Antypater, otrzymując funkcję opiekuna potencjalnych następców Aleksandra na macedońskim tronie: Arridajosa nieślubnego syna Filipa II i malutkiego syna Aleksandra z irańską księżniczką Roksaną. Antypater zmarł jednak w 316 i szybko wzięły górę tendencje separatystyczne. Już w 317 roku Olimpias kazała zgładzić Arridajosa. W 310 roku syn Antypatra Kassander kazał zrobić to samo z synem Aleksandra Wielkiego. W dwa lata później na rozkaz tegoż Kassandra zamordowany został także nieślubny syn Aleksandra Herakles i tym samym znikł ostatni dziedzic krwi królewskiej. W latach 306 - 305 kilku diadochów ogłosiło się królami. Spośród nich dłuższy sukces odnieśli zarządzający od 321 roku Egiptem Ptolemeusz syn Lagosa i namiestnik Babilonii, Seleukos, który skupił w swoich rękach także władzę nad Medią, Persją właściwą i satrapiami wschodnimi. W 301 roku, walcząc w bitwie pod Ipsos przeciwko koalicji Ptolemeusza, Seleukosa, Kassandra i zarządzającego Tracją Lizymacha, zginął Antygon Jednooki, ostatni obrońca jedności imperium. Naturalna śmierć wyeliminowała z dalszej rywalizacji Kassandra (298 - 297). Demetrios Poliorketes, syn Antygona, dostał się do niewoli Seleukosa (288 rok p.n.e.), w której wkrótce zmarł. Walcząc przeciwko Seleukosowi zginął w bitwie pod Kurupedion Lizymach (281 rok p.n.e.). W zanarchizowanej Macedonii, korzystając ze śmierci głównego rywala króla epirskiego Pyrrusa, władzę objął ostatecznie syn Demetriosa Poliorketesa, Antygon Gonatas (272). W zachodniej części Azji Mniejszej pod rządami Eumenesa I (263 241) i jego syna Attalosa I, który przyjął tytuł królewski (241 197), wyodrębniło się jeszcze z monarchii Seleukidów królestwo Pergamonu. Egipt Lagidów, Babilonia Seleukidów, Macedonia Antygonidów i Pergamon Attalidów były najważniejszymi podmiotami wczesnohellenistycznej sceny politycznej. Obok nich pewną rolę odgrywały greckie miasta-państwa, zwłaszcza te, które były w stanie zawiązywać konfederacje.
III wieku wypełnia rywalizacja Seleukidów i Lagidów na Bliskim Wschodzie, której efektem było pięć kolejnych wojen (wojny syryjskie w latach: 274 - 271; 260 - 253; 246 - 241; 219 - 217; 202 - 200 p.n.e.) oraz problemy Macedonii z utrzymaniem kontroli nad Grecją. W latach 268 - 262 doszło z inspiracji Ptolemeusza II do otwartego antymacedońskiego buntu pod wodzą Aten (wojna chremonidejska). Konflikt zakończył się sukcesem Antygona Gonatasa, ale już w 239 Macedonia znalazła się w stanie wojny ze Związkiem Etolskim oraz nowopowstałym (280 roku p.n.e.) Związkiem Achajskim, a wkrótce potem ze Spartą przeżywającą krótkotrwały renesans pod rządami Kleomenesa III (ok. 235 - 222 p.n.e.).
W 215 na scenę polityczną świata hellenistycznego wkracza Rzym. Na skutek konfliktu interesów w Ilirii, król Macedonii Filip V zdecydował się na sojusz z Hannibalem. W odpowiedzi na to Rzymianie zawarli sojusz ze Związkiem Etolskim (212 pn.e.). Ta I wojna macedońska zakończyła się kompromisowym pokojem w Fojnike (205). Pokonanie Kartaginy rozwiązało Rzymianom ręce i w 200 rozpoczęli nowa wojnę z Filipem zachęcani do tego przez Pergamon i Rodos, zaniepokojone wzrostem macedońskiej potęgi (II wojna macedońska 200 - 196). W 197 Filip poniósł całkowitą klęskę pod Kynoskefalai i musiał prosić o pokój. Rzymski wódz Tytus Kwinkcjusz Flamininus ogłosił w Koryncie wolność wszystkich miast greckich (196 p.n.e.). Już w 192 w konflikcie z Rzymem znalazł się Antioch III i sprzymierzony z nim Związek Etolski. Armia Antiocha doznała porażki pod Termopilami (191 p.n.e.) i wycofała się do Azji Mniejszej, gdzie Rzymianie wspierani przez Pergamon i Rodyjczyków zadali jej druzgocącą klęskę pod Magnezją w Lidii (189 p.n.e.). Po pokoju zawartym w Apamei (188 p.n.e.) wszystkie podmioty świata hellenistycznego stały się w praktyce rzymskimi podopiecznymi. Dla dalszego wzmocnienia swojej pozycji Rzymianie zdecydowali się w 171 roku p.n.e. na wypowiedzenie wojny Perseuszowi, następcy Filipa V. W bitwie pod Pydną król macedoński poniósł klęskę i dostał się do niewoli (168 rok p.n.e.). Macedonia została podzielona na cztery regiony i zmuszona do płacenia Rzymowi daniny. W tym samym roku Rzymianie podyktowali warunki zakończenia szóstej wojny syryjskiej. Wkrótce polityka rzymska skłoniła się ku bezpośredniemu wcielaniu podbitych terenów do Imperium. Kiedy w 148 roku p.n.e. doszło w Macedonii do antyrzymskiego powstania pod wodzą Andriskosa, została ona przekształcona w rzymską prowincję. Po buncie Związku Achajskiego w 146 p.n.e. Rzymianie zburzyli Korynt i uczynili Grecję czymś na kształt protektoratu podporządkowanego namiestnikowi Macedonii. W 133 roku p.n.e. umarł król Pergamonu Attalos III, zapisując w testamencie swoje państwo Rzymowi. W 129 roku p.n.e. powołana została w miejsce Pergamonu prowincja Azja. Niezadowolenie z nowych porządków usiłował wykorzystać król Pontu Mitrydates VI (120 - 63 p.n.e.), który w trakcie I wojny mitrydatejskiej doprowadził do antyrzymskiego powstania części Greków z kontynentu i Azji Mniejszej. Powstanie zostało krwawo stłumione przez wojska Sulli i było to ostatnie wystąpienie Greków przeciwko Rzymianom. Formalną niezależność najdłużej utrzymały rozdzierane wewnętrznymi walkami o władzę monarchie Seleukidów i Lagidów. W końcu z tej pierwszej Gnejusz Pompejusz utworzył prowincję w 64 roku p.n.e. (Syria), a Oktawian August zrobił to samo z Egiptem w 30 roku p.n.e. po pokonaniu Kleopatry VII i Antoniusza. Grecja właściwa została zamieniona w odrębną prowincję pod nazwą Achaja przez Cezara w 46 r. p.n.e.. Ostateczny kształt nadał jej August w 27 roku p.n.e..