Najwybitniejszy polski poeta nigdy nie był w Warszawie ani w Krakowie. W wieku dwudziestu sześciu lat na zawsze opuścił Litwę - kraj, który po latach urwalił w poemacie Pan Tedeusz. Zmusił go do tego wyrok w procesie przeciwko tajnemu stowarzyszeniu wileńskich studentów - filomatom. Był już wówczas autorem tomiku Ballady i Romanse, którego ukazanie się w 1822 roku otworzyło nową epokę w historii literatury polskiej - romantyzm. Przeżył też wielką, niespełnioną miłość do Maryli Wereszczakówny. Uczucie to stało się źródłem literackiej legendy. Skazany na osiedlenie w Rosji, przebywał wśród tamtejszych elit, wbrew intencjom władz carskich korzystając z uroków życia. Odbył między innymi wycieczkę na egzotyczny Krym. Polskich i rosyjskich arystokratów podbijał improwizowaniem wierszy w języku francuskim, a piękne kobiety - niezwykłym urokiem osobistym.

Dzięki interwencji wpływowych przjaciół uzyskał pozwolenie na opuszczenie Rosji i ze 150 rublami w kieszeni popłynął parowcem do Hamburga. Odbył wielką podróż po Europie - odwiedził kolejno: Berlin, Pragę, Strasburg, Zurych, Mediolan, Wenecję i Rzym. W Wiecznym mieście starał się o rękę młodej arystokratki Ewy Ankwiczówny, ale jej rodzice nie wyrazili zgody na ślub z ubogim poetą. Imię ukochanej nadał później idealnym, subtelnym bohaterkom swych dwóch największych dzieł - Dziadów i Pana Tadeusza.

Podczas pobytu Mickiewicza we Włoszech wybuchło powstanie listopadowe i powszechnie spodziewano się szybkiego powrotu poety do kraju. On jednak dotarł jedynie do Wielkopolski. Gdy powstanie upadło,- wyruszył z wielką falą uchodźców do Drezna. Tam w porywie genialnego natchnienia w niezwykle krótkim czasie stworzył III część Dziadów- metafizyczny dramat osadzony w realiach tragicznego procesu filomatów. Po przybyciu do Paryża, jak większość emigrantów, pozbawiony był środków do życia i narażony na szykany policji. W tych warunkach w 1834 roku powstał nostalgiczny, a jednocześnie pełen humoru poemat Pan Tadeusz.

Wkrótce po wydaniu tego dzieła Mickiewicz ożenił się z młodszą o siebie o czternaście lat Celiną Szymanowską. Poznał ją jeszcze w czasie povytu w Rosji, ale wówczas interesował się raczej jej matką - słynną pianistką. P ślubie przestał publikować wiersze - starał się utrzymać coraz liczniejszą rodzinę (sześcioro dzieci).

W 1841 roku poznał podającego się za proroka Andrzeja Towiańskiego i wraz z nim założył Koło Sprawy Bożej - grupę skupiającą zwolenników mesjanizmu. W myśl ich przekonań Polska była "Mesjaszem narodów" i jej cierpienia miały przynieść całemu światu wyzwolenie spod jarzma zła oraz powszechną wolność. Po dwóch latach Mickiewicz zerwał z Towiańskim, walka o niepodległość kraju pozostała jednak dla niego sprawą najważniejszą. Zmarł w Konstantynopolu, gdzie próbował zorganizować polską armię, mającą rozpocząć walkę z Rosją.

KALENDARIUM
24 grudnia 1798 - w Nowogródku lub w Zaosiu pod Nowogródkiem urodził się Adam Mickiewicz, syn Mikołaja i Barbary z Majewskich
1807 - poczatek nauki w szkole dominikańskiej w Nowogródku
1812 - śmierć ojca, wkroczenie na Litwę armii Napoleona
1815-1818 - studia na Uniwersytwcie Wileńskim
1819 - początek pracy nauczycielskiej w szkole powiatowej w Kownie
1820 - śmierć matki; powstanie Ody do młodości; początek pracy nad II częścią Dziadów
1821 - początek pisania IV części Dziadów
1822 - pierwszy tomik Poezji, zawierający Ballady i romanse
4 listopada 1823 - aresztowanie (wraz z Tomaszem Zanem i innymi filomatami)
25 października 1824 - wyjazd z innymi zesłańcami do Petersburga
1825 - wyjazd do Odessy, wycieczka an Krym, pobyt w Moskwie
1826 - Sonet krymskie
1828 - Konrad Wallenrod
1829 - zezwolenie na opuszczenie Rosji; podróż po Europie Zachodniej (w Weimarze poznaje Goethego)
1830 - pobyt we Włoszech i w Szwajcarii, gdzie poznaje zygmunta Krasickiego
1831 - przyjazd do Wielkopolski
1832 - powrót do Paryża; wydanie III części Dziadów; początek pisania Pana Tadeusza (wyd.1834)
1834 - ślub z Celiną Szymanowską
1835 - narodziny pierwoodnej córki Marii
1839-1840 - wykłady w Lozanie, powstają liryki lozańskie, nie opublikowane za życia
listopad 1840 - nominacja na profesora literatury słowiańskiej w College de France w Paryżu (do 1844)
30 lipca 1841 - pierwsze spotkanie z Andrzejem Towiańskim
1848 - Wiosna Ludów; zakłada legion
1852 - praca w Bibliotece Arsenału w Paryżu
1855 - w marcu śmierć żony, w listopadzie - poety