Trzydziestosiedmioletni autor reporterskich Listów z Ameryki i utrzymanych w duchu pozytywistycznym nowel zaskoczył wszystkich, przystępując do pisania powieści histoeycznej o XVII-wiecznej Polsce. W 1883 roku dziennik Słowo co tydzień drukowało kolejny odcinek Ogniem i mieczem. Reakcja czytelników była entuzjastyczna - sława Sienkiewicza rosła z dnia na dzień, a wraz z nią nakład gazety.

Stworzonych przez pisarza bohaterów: Skrzetuskiego, Zagłobę, Wołodyjowskiego traktowano jak żywych ludzi i zasypywano pisarza listami, błagając np., by nie uśmiercał pana Michała. Następna powieść historyczna - Potop zdobyła ogromną popularność, jednak w wyniku niepodpisania przez Rosję międzynarodowej konwencji o ochronie praw autorskich, pisarz bardzo rzadko otrzymywał wynagrodzenie za tłumaczenia i przeróbki swoich utworów za granicą. Co gorsza, Rosjanie, którzy wydawali jego książki w masowych nakładach, uważali go za pisarza obcego i w związku z tym - chociarz był poddanym carski, również nie płacili honorariów. Mimo więc ogromnego sukcesu Sienkiewicz nie raz musiał pożyczać pieniądze, by ratować swoją żonę, Marię z Szetkiewiczów, umierającą na gruźlicę. Wiele rozdziałów Trylogii powstało dosłownie przy jej łóżku, w różnych uzdrowiskach europejskich. Mimo wszelkich starań Maria zmarła. Dwójką maleńkich dzieci zaopiekowali się teściowie, a Sienkiewicz prowadził od tąd życie wędrowne. Zwiedził całą Europę Zachodnią, był na Bliskim Wschodzie, m.in. w Stambule, by zapoznać się z terenami, które zamierzał przedstawić w ostatniej części Trylogii - Panu Wołodyjowskim.

Światiwą sławę przyniosła polskiemu pisarzowi powieść z czasów Nerona - Quo vadis, którą do dziś przetłumaczono na ponad pięćdziesiąt języków. Przystępując do pisania, Sienkiewicz przeprowadził rzetelne studia historyczne i wiele razy zwiedzał Rzym w towarzystwie osiadłego tam znanego malarza Henryka Siemiradzkiego. W 1905 roku otrzymał za Quo vadis najwyższe wyróżnienie - Nagrodę Nobla. W przemówieniu w Sztokholmie podkreślił, że będąc pierwszym nagrodzonym nią polskim pisarzem traktuje to jako wyróżnienie dla całego narodu, który nigdy nie z dążeń do niepodległości. W 1913 roku jednoczęsnie pojawiły się dwie ekranizacje Quo vadis - włoska i francuska. Od tego czasu utwory Sienkiewicza stale znajdują się wśród najchętniej ekranizowanych polskich powieści.

Ostatnie lata życia pisarz poświęcił działalności w komitecie pomocy ofiarom I wojny światowej w Vevey w Szwajcarii, gdzie zmarł w wieku siedemdziesięciu lat.

KALENDARIUM
5 maja 1846 - w Woli Okrzejskiej na Podlasiu, w zubożałej rodzinie szlacheckiej, przychodzi na świat Henryk Sienkiewicz.
1866-1869 - studia w Skole Głównej w Warszawie, najpierw na wydziale medycznym (matka chciała, żeby został lekarzem), potem historyczno-literackim
1872-1878 - podróż po Ameryce Północnej
1880 - powrót do Europy; ślub z Marią Szetkiewiczówną; coroczne wyjazdy z chorą na gruźlicę żoną do różnych uzdrowisk europejskich
1884 - Ogniem i mieczem
1885 - śmierć żony
1886 - Potop; podróż do Konstantynopola, Aten, Neapolu, Rzymu
1888 - Pan Wołodyjowski; podróż do Hiszpanii
1889 - otrzymawszy od nieznanego ofiarodawcy, podpisanego jako Michał Wołodyjowski, sporą sumę pieniędzy, funduje stypendium imienia zmarłej żony (korzystali z niego m.in. S.Wyspiański, S.przybyszewski, K.Przerwa-Tetmajer)
1890 - afrykańskie safari
1891 - pierwsza powieść współczesna - Bez dogmatu
1895 - powieść współczesna - Rodzina Połanieckihc
1896 - ukazanie się Quo vadis
1900- Krzyżacy; jubileusz pracy twórczej
1905 - Nagroda Nobla (pierwsza dla polskiego pisarza)
1911 - powieść dla młodzieży W pustyni i w puszczy
15 grudnia 1916 - śmierć pisarza w Vevey w Szwajcarii