W 1826 roku w Suwałkach, które car mianował właśnie stolicą nowej guberni, stały tylko dwa murowane domy - oba przeznaczone na urzędy. W jednym z nich sprawy sądowe prowadził Józef Wasiłowski, "Obrońca Prokuratorii Generalnej i Patron Trybunału Cywilnego", ojciec przyszłej poetki. "Kiedy w mieście zaczęły bić dzwony (...) biegło się co tchu przez ogród na sam dół nad Hańczę i patrzyło, patrzyło, patrzyło..." - wspominała po latach Konopnicka pejzaż mazurski. Około roku 1850 Wasiłowscy z małą Marią przenieśli się 400 kilometrów na południe - do Kalisza, który żył wtedy nie tylko antycarskimi rozruchami roku 1848, ale także jarmarkami, kuligami i słynnymi balami sylwestrowymi, urządzanymi przez okoliczną szlachtę w miejscowości Resursie. Przyszła poetka, wracając z licznych balów, mijała całe rzesze biedoty, która już o trzeciej nad ranem ustawiała się w długich kolejkach "za chlebem".

W Kaliszu dwudziestoletnia Maria wyszła za mąż za Jarosława Konopnickiego, z którym zamieszkała w starym modrzewiowym dworku w pobliskim Bronowie. W powstaniu styczniowym (1863) zginął jej brat, a męża niemal cudem udało się uchronić przed zsyłką na Sybir. W obawie przed dalszymi represjami wyjechała do Wiednia, a potem do Drezna, by powrócić do kraju po amnestii w roku 1865. W atmosferze beznadzieji po przegranym powstaniu jej mąż rozpił się, a majątek popadł w ruinę i zadłużenie u miejscowych Żydów. Maria często uciekała od męża i otoczona dziećmi (urodziła ich ośmioro), zaczęła układać dla nich bajki, m.in. O Janku wędrowniczku. Debiutancki wiersz, ogłoszony w 1875 roku w piśmie Kaliszanin, który zyskał przychylną recenzję Henryka Sienkiewicza, pomógł poetce podjąć radykalną decyzję. Porzuciła męża i przeniosła się z dziećmi do Warszawy, gdzie żyjąc na krawędzi ubóstwa drukowała nieliczne wiersze i utrzymywała się z korepetycji.

Przez trzydzieści ostatnich lat swego życia Konopnicka tułała się w skrajnej nędzy po całej Europie - nigdzie nie mogła osiąść na dłużej, ponieważ na wydanie jej paszportu nie zgodził się mąż, z którym pozostawała w separacji. Władze carskie patrzyły na nią podejrzliwie, gdyż opiekowała się więĽniami politycznymi, a także zorganizowała ogólnoeuropejski protest przeciwko prześladowaniu przez Prusy polskich dzieci we Wrześni. W 1902 roku obchody dwudziestopięciolecia jej pracy pisarskiej zorganizowano tylko w Krakowie i we Lwowie. Władze carskie w Warszawie nie zezwoliły na nie. Pierwszy własny kąt otrzymała "w darze od narodu" na kilka lat przed śmiercią - był to niewielki dworek z ogrodem w Żarnowcu na Podkarpaciu. Ostatnie lata poświęciła dziełu życia - poematowi Pan Belcer w Brazylii. Jeszcze jako niemal siedemdziesięcioletnia staruszka w latach 1905-1907 osobiście odwiedzała więĽnia, niosąc aresztowanym za udział w rewolucji 1905 roku pomoc i otuchę. Zmarła niedługo potem, nękana wieloletnią chorobą serca.

KALENDARIUM
23 maja 1842 - w Suwałkach w rodzinie inteligenckiej pochodzenia ziemiańskiego urodziła się Maria Wasiłowska
1849 - przenosiny do Kalisza
1855 - poznanie na pensji sióstr sakramentek w Warszawie Elizy Pawłowskiej, póĽniej Orzeszkowej, wieloletniej przyjaciółki i swego wydawcy
1862 - ślub z ziemianinem Jarosławem Konopnickim
1863 - pomoc powstańcom walczącym w okolicach Bronowa
1875 - debiut poetycki pod pseudonimem w piśmie Kaliszanin
1877 - rozstanie z mężem, wyjazd z dziećmi do Warszawy
1878-1884 - liczne podróże po Europie, spowodowane m.in. kuracją jednej z córek dotkniętej chorobą umysłową
1893 - zbiór nowel Na drodze (m.in. Mendel Gdański i Nasza szkapa)
1896 - powieść dla dzieci O krasnoludkach i sierotce Marysi
1902 - organizowanie protestu opinii światowej przeciwko prześladowaniom dzieci polskich we Wrześni
1903 - otrzymanie w "darze narodowym" dworku w Żarnowcu koło Krosna
1908 - Rota
1908 - poemat Pan Balcer w Brazylii
8 paĽdziernika 1910 - śmierć pisarki (umiera na serce w sanatorium pod Lwowem)